2015
Biologische landbouw en natuurontwikkeling

Frank van Dommelen, senior relatiemanager

Wat was de uitdaging voor dit project?

Duurzaamheid en welzijn, in combinatie met een moderne, renderende bedrijfsvoering vergt dat ondernemers in de landbouw voortdurend blijven zoeken naar vernieuwing. Dat geldt ook voor Sjaak Sprangers, die zijn melkveehouderijbedrijf exploiteert naast en voor een deel in het natuurgebied (Nationaal Landschapspark) de Loonse en Drunense Duinen, tussen Tilburg en ’s-Hertogenbosch. Gezien de ouderdom van de bestaande melkveestal, was een nieuwe huisvesting voor zijn koeien noodzakelijk.

De uitdaging was om een nieuwe stal te bouwen die aan zoveel mogelijk wensen en eisen voldeed: inpassing in het natuurlandschap, bevordering van het welzijn van de dieren, beperking van ammoniakemissie, bevordering en bescherming van de bodemomstandigheden in het natuurgebied – en die tegelijkertijd perspectief biedt voor modern ondernemerschap.

Op welke manier is jullie aanpak innoverend?

Voor het bouwen van een stal in een dergelijke natuurlijke omgeving, met zo veel wensen en eisen is een breed draagvlak en veel kennis noodzakelijk. Sjaak Sprangers is daarom in gesprek gegaan met zijn directe omgeving, milieuverenigingen, natuurgroep Loonse en Drunense Duinen, de gemeente Kaatsheuvel, de ZLTO (zuidelijke land-en tuinbouworganisatie), de vereniging van Duinboeren, Landbouw Universiteit Wageningen en diverse agrarische en (bouw)technische ondernemers.

Voor de financiële component heeft hij enkele subsidiebronnen aangeboord in Brussel. Ook het ministerie van Economische Zaken heeft een bijdrage geleverd. Tevens hebben aannemers en technische ontwikkelaars zich financieel sterk gemaakt.

Bovengenoemde bundeling van kennis, innovatie, inspiratie, doorzettingsvermogen, betrokkenheid en passie heeft geleid tot de ontwikkeling van een nieuw staltype, genaamd de Kwatrijnstal.

Enkele bijzondere kenmerken:

Milieu:

De Kwatrijnstal is een innovatieve, in het landschap ingepaste, melkveestal. Het veehouderijconcept biedt een hoog niveau van dierenwelzijn, lage ammoniakemissie en een breed maatschappelijk draagvlak. De Kwatrijnstal heeft een unieke vloer die urine en vaste mest gescheiden afvoert. Dit vermindert de emissie van ammoniak fors en verbetert de biodiversiteit.

Natuurlijke omgeving:

Door de transparante opzet en de unieke dakvorm past de stal goed in het landschap en krijgen passanten zicht op wat er binnen gebeurt. In vergelijking met een gesloten stal oogt het open Kwatrijn veel minder massief. Door de stal heen blijft de omgeving zichtbaar. De dakvorm bestaande uit verschillende kappen geeft de stal een vriendelijke uitstraling, die aansluit bij de schaal van het landschap en van de streekeigen bebouwing.

Hierdoor past de stal goed in het kleinschalige historische cultuurlandschap rondom de Loonse en Drunense Duinen. Maar ook in open landschappen is de open Kwatrijn goed inpasbaar.

Welzijn dieren:

In de Kwatrijnstal heeft elke koe 50% meer loopruimte dan in een gangbare melkveestal. De stal is voorzien van ligeilanden en hebben een strobed. Het gesneden stro is comfortabel voor de koe, werkt isolerend en absorbeert vocht. Daarnaast geeft stro extra waarde aan de vaste mest. Het stro wordt automatisch boven de ligeilanden verdeeld met een stroverdeler.

Het melken gebeurt in een verplaatsbaar melksysteem dat op zonne-energie draait. De stal is zodanig gebouwd dat er voor de dieren nooit ‘dode hoeken’ zijn, zodat ze elkaar niet kunnen verdringen. De ligplaatsen voor de dieren zij zeer ruim opgezet en ook het voerhek is open. Hierdoor kunnen de dieren zich niet verwonden. Uiteraard kunnen de koeien het gehele jaar onbeperkt naar buiten het natuurgebied in.

Biologisch verantwoord:

Dieren worden gevoerd met biologische producten waarbij alle ruwvoeders kleurrijke en kruidachtige gewassen zijn uit het natuurgebied zelf. De biologische mest wordt ook weer teruggeven aan de natuur.

Door de ruime opzet van de stal komen ziektes of dierletsel nagenoeg niet voor en zijn geneesmiddelen als antibiotica niet aan de orde. Mede daardoor leveren de Jerseykoeien gezonde melk van een zodanig hoge kwaliteit dat deze tot biologische ijs, kaas en andere melkproducten verwerkt kan worden door een kleinschalige zuivelverwerker in Stellendam (Happy mrs. Jersey).

Welke impact heeft Triodos Bank op uw project?

De ondernemer had al een biologisch landbouwbedrijf en bankierde tot dan toe bij een grootbank. Voor de realisatie van dit project was aanvullende financiering nodig. Omdat het project een innovatieve aanpak vereiste en er een maatschappelijk draagvlak nodig was, was hij van mening dat daar ook een bank bij hoorde die daar werkelijk bij paste.

Met Triodos Bank als bankier kon hij ‘groen’ geld aantrekken voor deze te bouwen stal. Daarnaast was Triodos Bank bekend in deze wereld en konden zij gericht input geven tijdens de planontwikkeling. Ook voor de andere stakeholders was het positief dat juist Triodos Bank hierbij betrokken raakte.

Welke impact heeft uw project de sector?

Er is veel aandacht gegeven aan dit project binnen milieu- en natuurgroeperingen en aan de diverse landbouworganisaties. Er is een werk- en adviesgroep blijvend actief die ondernemers ondersteunt en adviseert bij het tot stand komen van nieuwe landbouwprojecten (stallen) in of nabij natuurgebieden.

‘Het Kwatrijn’ is een project geworden voor ontwikkeling van een stalsysteem dat door meer boeren overgenomen kan worden en het is de bedoeling van de ontwikkelaars om dit concept in daartoe de markt te zetten. Er worden diverse vakexcursies georganiseerd voor collegaboeren.

Welke impact heeft uw project op de samenleving?

In de aanloop naar de bouw van de stal en tijdens de bouw hebben vele mensen uit de directe omgeving kennis kunnen nemen van de ontwikkelingen.
Dit droeg bij aan een breed draagvlak. 27 mei 2015 werd door staatsecretaris Sharon Dijksma de nieuwe Kwatrijnstal van Sjaak en Suzanne Sprangers feestelijk geopend. Hiermee werd de stal ook landelijk op de kaart gezet. De stal en de aanpak laat zien dat er uitstekende mogelijkheden zijn om natuur en landbouw met elkaar te combineren.

Op welke manier deelt u dezelfde visie met Triodos Bank?

Ondernemer is een zeer gepassioneerd biologische melkveehouder, die uitgebreid over zijn dieren in hun natuurlijke omgeving kan vertellen. Zeer belangrijk voor Sjaak Sprangers is het welzijn van de dieren; dit is voor hem onlosmakelijk verbonden met een landbouwsysteem dat zoveel mogelijk natuurlijke elementen laat terug komen en geen gebruik maakt van kunstmest, bestrijdingsmiddelen en geneesmiddelen. Dit past geheel in de missie van Triodos Bank.